Achtergrondartikel

Van live-locaties delen tot een blokje omlopen: hoe veilig voelt Zwolle voor vrouwen?

Een vrouw loopt langs een donker stuk Aan de Stadsmuur in Zwolle, versnelt haar pas en deelt ondertussen haar live-locatie met een goede vriendin. Een andere vrouw zet haar muziek uit zodra ze alleen naar huis fietst door Holtenbroek. Voor veel vrouwen is dit tegenwoordig een dagelijkse realiteit. Sinds de moord op de 17-jarige Lisa in de nacht van 19 op 20 augustus 2025 in Abcoude staat vrouwenveiligheid zichtbaarder op de politieke en maatschappelijke agenda, ook in Zwolle. Maar hoe veilig voelt de stad eigenlijk voor vrouwen?

Volgens landschapsarchitect Hanneke Beijleveld van buro MA.AN en lid van de feministische actiegroep Dolle Mina’s wordt de openbare ruimte nog vaak ontworpen vanuit een mannelijke blik. “Openbare ruimtes worden heel anders gebruikt door mannen en vrouwen, want de stad is ingericht op mannen, dus denk aan snel naar je werk gaan.” Ze noemt als voorbeeld bushokjes die volgens haar soms op “stomme” plekken staan, ver weg van sociale controle of voorzieningen zoals kinderdagverblijven of cafés. Het Katwolderplein in Zwolle is daar volgens haar een goed voorbeeld van.

Ook stedenbouwkundige Herman Reezigt ziet dat sociale controle al jarenlang onderdeel is van stedelijk ontwerp. Hij verwijst naar het principe van eyes on the street: plekken waar sociale controle ontstaat doordat mensen elkaar kunnen zien. “Ontwerpers zijn opgeleid vanuit deze theorie,” zegt Reezigt. “Maar door recente gebeurtenissen is er meer aandacht gekomen voor hoe vrouwen de openbare ruimte ervaren.”

Vrouwen passen massaal hun gedrag aan

Dat vrouwen de openbare ruimte anders ervaren, blijkt ook uit een eigen enquête onder 125 vrouwen in Zwolle. Meer dan twee derde van de respondenten geeft aan gedrag aan te passen wanneer zij alleen over straat gaan. Sommige vrouwen mijden bepaalde routes, anderen delen standaard hun live-locatie of houden sleutels tussen hun vingers.

Vooral zodra het donker wordt neemt dat gevoel toe. Zo geeft 64 procent aan zich ’s avonds het meest onveilig te voelen in de openbare ruimte. ’s Nachts loopt dat percentage op naar 75 procent. Het station van Zwolle, Holtenbroek en het Park de Wezenlanden werden door respondenten het vaakst genoemd als plekken waar zij zich onveilig voelen. Ook donkere steegjes en tunnels komen regelmatig terug in de antwoorden.

Toch noemt Reezigt Zwolle tegelijkertijd een “relatief goed georganiseerde vormgegeven stad met voldoende mensen, en dus voldoende toezicht.” Wel benadrukt hij dat er altijd ruimte is voor verbeteringen, maar dat fysieke veranderingen vaak tijd en geld kosten.

Politieke aandacht groeit

Niet alleen bij stedenbouwkundigen, maar ook in de politiek wordt vrouwenveiligheid gezien als een onderwerp dat een hogere plek op de agenda verdient. Swollwacht, die in april 2026 met acht zetels de grootste fractie in de gemeenteraad werd, probeerde het thema volgens raadslid Asia Golunska al eerder op de agenda te krijgen. “Swollwacht had al vóór de zomer van 2025 een motie ingediend over vrouwenveiligheid in de openbare ruimte, maar deze kreeg geen meerderheid.” Volgens haar veranderde dat na de moord op Lisa, waarna het onderwerp meer politieke aandacht kreeg.

De aandacht voor vrouwenveiligheid blijft in Zwolle niet beperkt tot politieke moties. In september 2025 nam de gemeenteraad de motie ‘De straat is ook van ons’ aan, ingediend door VVD-raadslid Monique Bakker, waarin het college werd gevraagd te onderzoeken waar vrouwen en meisjes zich onveilig voelen en met maatregelen te komen om die plekken veiliger te maken. Daarbij wordt gekeken naar onder meer verlichting, open zichtlijnen en sociale controle.

De gemeenteraad wil de uitkomsten rondom vrouwenveiligheid onder meer meenemen bij toekomstige gebiedsontwikkelingen. In januari 2026 nam de gemeenteraad daarnaast de motie ‘Veiligheid is meer dan licht – vrouwvriendelijke inrichting van de Singel’ aan, waarin het college wordt gevraagd het perspectief van vrouwen expliciet mee te nemen bij toekomstige onderwerpkeuzes in de openbare ruimte.

Tegelijkertijd lijkt de gemeente volgens Golunska nog zoekende naar concrete oplossingen. “We zitten denk ik nog in de startfase waarin vrouwenveiligheid standaard wordt meegenomen in hoe we naar de openbare ruimte kijken.”

Zwolle staat niet op zichzelf

De ervaringen die Zwolse vrouwen in de enquête deelden, staan niet op zichzelf. Uit landelijk onderzoek van The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) blijkt dat vooral jonge vrouwen zich regelmatig onveilig voelen in de openbare ruimte. Zo geeft 86 procent van de vrouwen tussen de 18 en 34 jaar aan zich soms tot vaak onveilig te voelen. Ook seksuele intimidatie blijkt een terugkerend probleem: volgens hetzelfde onderzoek krijgt 40 procent van de vrouwen soms tot vaak te maken met seksistische opmerkingen.

Dat soort ervaringen lijken bovendien vaker voor te komen in stedelijke gebieden. Uit cijfers van het CBS 2025 blijkt dat 44 procent van de vrouwen weleens omloopt of rijdt vanwege veiligheidsoverwegingen. In niet-stedelijke gebieden ligt dat percentage op 21 procent.

“Geen enkele hoeveelheid verlichting zal het patriarchaat opheffen”

Volgens Eva Kwakman, wetenschappelijk onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, gaat vrouwenveiligheid uiteindelijk verder dan alleen de fysieke inrichting van een stad. “Je kunt een straat veiliger proberen te maken met verlichting of ontwerp, maar zolang de diepere maatschappelijke oorzaken blijven bestaan, ga je het probleem nooit volledig oplossen.”

Daarmee verwijst ze naar genderongelijkheid: het principe waarbij mannen en vrouwen niet dezelfde maatschappelijke positie, vrijheid of veiligheid ervaren. Zo citeert ze sociaal geograaf Leslie Kern: “Geen enkele hoeveelheid verlichting zal het patriarchaat opheffen.”

Volgens Kwakman worden gevoelens van onveiligheid vaak te geïsoleerd besproken. Ze waarschuwt daarnaast voor eenzijdige conclusies binnen het publieke debat. “Dat geweld meer wordt gepleegd door mannen met een migratieachtergrond klopt absoluut niet en dat wordt steeds opnieuw bewezen in statistieken: genderongelijkheid en geweld is iets van alle maatschappijen en culturen.”

Meer perspectieven aan de ontwerptafel

Beijleveld vindt dat er binnen ontwerp- en architectuurbureaus meer aandacht mag ontstaan voor representatie en inclusie. “Als ontwerpbureaus ben je soms heel wit en dan heb je veel blinde vlekken die je niet gaat oplossen.” Volgens haar helpt het daarom om specifieke groepen actief te betrekken bij het ontwerpen van de openbare ruimte, ook in participatie bij het ontwerpen van publieke ruimtes. “Soms is het goed om doelbewust juist een doelgroep even apart te spreken."

PRO Zwolle, voorheen bekend als Groenlinks/PvdA, met acht zetels, zegt vrouwenveiligheid nadrukkelijker op de agenda te hebben gezet. Volgens raadslid Hettie van Aalderen diende de partij het afgelopen jaar een motie in rondom straatintimidatie, met als doel meldingen makkelijker en duidelijker te maken. Daarnaast organiseerde PRO een rondetafelgesprek over feminisering en femicidepreventie.

Vrouwenveiligheid kent meerdere kanten

De discussie rondom vrouwenveiligheid blijkt complexer dan alleen de vraag of een plek goed verlicht is of niet, ondanks het feit dat Zwolle door veel inwoners als een relatief veilige stad wordt gezien.

Volgens deskundigen spelen meerdere factoren tegelijkertijd een rol: van de inrichting van openbare ruimte en sociale controle tot bredere maatschappelijke thema’s zoals genderongelijkheid, representatie en gedrag. Waar stedenbouwkundigen wijzen op eyes on the street, benadrukken onderzoekers als Eva Kwakman dat fysieke aanpassingen alleen het probleem niet volledig oplossen.

De vraag lijkt daardoor niet alleen hoe veilig een stad daadwerkelijk is, maar ook hoe een stad zo ingericht kan worden dat meer vrouwen zich veilig en vrij voelen in de openbare ruimte. Volgens deskundigen ligt de oplossing daarbij niet op één plek: zowel de inrichting van de stad als genderongelijkheid spelen daarin een rol.